Ποιοι ήταν οι Τσάμηδες που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς

 Την περίοδο της Κατοχής ζούσαν στην Ήπειρο περίπου 20.000 μουσουλμάνοι οι οποίοι μιλούσαν την αλβανική γλώσσα και τους αποκαλούσαν  Τουρκοτσάμηδες και Αλβανοτσάμηδες.

 

 Κατοικούσαν στην περιοχή της Θεσπρωτίας στις περιφέρειες Ηγουμενίτσας, Μαργαριτίου, Φιλιατών και Παραμυθιάς, τις οποίες αποκαλούσαν “Τσαμουριά”. Οι Τσάμηδες προσδοκούσαν τη «Μεγάλη Αλβανία» και στόχος τους ήταν να ανεξαρτητοποιηθούν. Στη συνέχεια θα ζητούσαν να ενσωματωθούν στο αλβανικό κράτος.

 

• Ντοκουμέντο: Ο αρχηγός των Τσάμηδων Μαζάρ Ντίνο θέτει τους ένόπλους του στην υπηρεσία των Ναζί

Οι κύριοι εκφραστές αυτής της ιδέας ήταν τα αδέλφια Νουρί και Μαζάρ Ντίνο.

Ένοπλοι Τσάμηδες συνόδευσαν τον ιταλικό στρατό κατά τη σύντομη προέλασή του στο ελληνικό έδαφος τον Νοέμβριο του 1940. Τότε σημειώθηκαν οι πρώτες λεηλασίες και επιθέσεις εναντίον χριστιανικών χωριών.

Tο καλοκαίρι του 1943 συνεργάστηκαν με τους γερμανούς κατακτητές, οι οποίοι τους έδιναν υποσχέσεις ανεξαρτησίας.

Οι καταδρομείς της γερμανικής μεραρχίας Εντελβάις έκαναν κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις με τους Τσάμηδες στη Θεσπρωτία, προκειμένου να εξολοθρεύσουν τα χωριά της περιοχής, τα οποία θεωρούσαν ότι ενίσχυαν το ελληνικό αντάρτικο.

Ο Μαζάρ Ντίνο και ο αδελφός του Νουρί (αρχική φωτογραφία) είχαν την πλήρη στήριξη των γερμανών διοικητών. Έτσι, όταν έφτασε η ώρα της εξόντωσης των προκρίτων της Παραμυθιάς ξεκίνησαν τις συλλήψεις συνοδεία γερμανού αξιωματικού.

Χρόνια αργότερα, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Θανάσης Γκόντοβος, εντόπισε μετά από έρευνα στα γερμανικά αρχεία σημαντικά ντοκουμέντα που αποδεικνύουν ότι οι εκτελέσεις των αμάχων στην Παραμυθιά έγιναν βάσει του καταλόγου ονομάτων τον οποίο είχε συντάξει η ηγεσία των Τσάμηδων στην περιοχή!

Τα επίμαχα έγγραφα και όλες τις στρατιωτικές διαταγές της γερμανικής διοίκησης Ηπείρου παρουσιάζει η «Μηχανή του Χρόνου». Σε ένα από αυτά αναφέρεται ξεκάθαρα:

 

«Ο πρόεδρος του Εθνικού Αλβανικού Συμβουλίου της Τσαμουριάς, Μαζάρ Ντίνο, από την Παραμυθιά, είναι διοικητής του αλβανικού λόχου της Τσαμουριάς. Βρίσκεται στην υπηρεσία του Γερμανικού Στρατού. Παρακαλούνται οι υπηρεσίες να παρέχουν στο εν λόγω πρόσωπο στήριξη και αρωγή».

Τον Σεπτέμβριο του ’44, μετά την αποχώρηση των Γερμανών, οι αντάρτες του ΕΔΕΣ που κυριαρχούσαν στην περιοχή, προχώρησαν στη μαζική εκδίωξη των Τσάμηδων στην Αλβανία. Στις 23 Μαΐου του 1945, το Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων Ιωαννίνων καταδίκασε ερήμην σε θάνατο 1.930 Τσάμηδες οι οποίοι βαρύνονταν με εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’50 η ελληνική κυβέρνηση απαλλοτρίωσε τις περιουσίες τους και τις απέδωσε σε ντόπιους και έποικους. Σήμερα οι Τσάμηδες αρνούνται ότι υπήρξαν συνεργάτες των Γερμανών και ζητούν να αποζημιωθούν. Η στάση τους αποτελεί παράμετρο του αλβανικού εθνικισμού και “δηλητηριάζει” τις φιλικές σχέσεις ανάμεσα σε Ελλάδα – Αλβανία.

ΛΥΚΟΥΡΙΝΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ - «Παρών!» 14 χρόνων, από την Καλλιθέα

«Πατέρα, με πηγαίνουν στην Καισαριανή για εκτέλεση με άλλους επτά κρατούμενους. Μη λυπάστε! Πεθαίνω για τη Λευτεριά και την Πατρίδα».

Ο Αντρέας Λυκουρίνος γεννήθηκε στα 1931. Κι ο κατακλυσμός της σκλαβιάς τον βρίσκει έντεκα χρονώ.

Πήρε ενεργό μέρος στην πρώτη φάση του αγώνα: Στην επίθεση πείνας. Το ελληνικό φρούριο κράτησε άμυνα γερή ένα χρόνο. Σύνθημα ήτανε, η επιβίωση του Λαού. Η ζωή κι η υγεία μας θα χρειάζονταν στη φάση της εθνικής εξόρμησης που σίμωνε.

Ο Αντρέας Λυκουρίνος έπρεπε να διαλέξει μεταξύ του σχολικού βαθμολογίου και του ανοιχτού αγώνα της Πατρίδας του. Ητανε ο πρώτος μαθητής. Αυτό δεν τον εμπόδισε καθόλου να βρει τα πόστα του παράνομου τύπου. Και ν' ακούει απ' ευθείας τη φωνή και τις εντολές του μαχόμενου έθνους. Δεν έκαμε λάθος. Διάβασε και ξαναδιάβασε το σύνθημα της στιγμής: Κρατηθείτε ζωντανοί! Σε λίγο, η ζωή μας θα είναι το πολύτιμο υλικό για την εξόρμηση και για τη ΝΙΚΗ.

Ο Λυκουρίνος θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο για τη ζωή των δικών του! Για τα τρία αδέρφια και τους γονείς του. Γίνεται λοιπόν παλιατζής. Αγοράζει και πουλά παλιά ρούχα και παλιά παπούτσια!...

Η δουλειά του πατέρα του περνούσε κρίση. Ητανε μαραγκός. Η δουλειά του μικρού επρόλαβε τη φοβέρα της πείνας για το σπίτι του. Κι όσα περίσσευαν τα μοίραζε στα φτωχόσπιτα της συνοικίας του. Της συνοικίας Μακρυγιάννη.

Στην ξεγνοιασιά του παιδικού προσώπου του, έρχεται η ευθύνη κι η έγνοια και βάζουν σφραγίδα τίμιου και υπεύθυνου άντρα. Κούραση. Κι αγρύπνια ακόμη από την κούραση! Τα ματάκια του δεν είναι πια παιδικά. Εχουνε την πείρα της ωριμότητας και τη μελαγχολία του βασανισμένου.

Οταν η φάση αυτή του αμυντικού πολέμου ετελείωσε, μετρήθηκαν θύματα τρακόσες χιλιάδες! Ο Αντρέας Λυκουρίνος, πιστός εκτελεστής των εντολών, έφερε τον τομέα του - τη φαμίλια του - γερό και ακμαίο, στο εθνικό προσκλητήριο των ζωντανών. Είχε νικήσει, την πρώτη του Νίκη για λογαριασμό της αδούλωτης πατρίδας του.

***

Εχει αποχτήσει αυτοπεποίθηση. Εχει επιβληθεί και στους μικρούς και στους μεγάλους. Και στην επιθετική φάση του αγώνα, όταν το Εθνος γύρευε τους αρχηγούς της κάθε ηλικίας και της κάθε γειτονιάς, ο Αντρέας Λυκουρίνος βρισκόταν κιόλας τοποθετημένος, μόνος του, στο ηγετικό πόστο της Νεολαίας Μακρυγιάννη!

Εχει μπει στα 12 χρόνια!! Και καμαρώνει γιατί - προσθέτοντας μόνος του δυο, τρία παρά πάνω - έφτιαχνε ένα νούμερο που κάπως ξέφευγε από τα σύνορα της... νηπιακής ηλικίας.

Είχε γίνει θρύλος. Μεταξύ των τσολιάδων συζητιόντανε, μ' ανησυχία, τα κατορθώματα κάποιου «μωρού», στου Κουκάκι.

Το αντάρτικο γύρευε όπλα. Οι οργανώσεις είχανε ανοιχτό έρανο πάντα γι' αυτόν το σκοπό. Ο Αντρέας Λυκουρίνος πήρε πρωτοβουλία: Με δεκαρολογήματα δουλειά δε γίνεται. Πιο δύσκολα βρίσκονται τα λεφτά, παρά τα όπλα. Μ' ένα ψευτοπίστολο, πήλινο, παραφυλάει ένα βράδυ, σε μια γωνιά. Κι αφοπλίζει τον πρώτο τσολιά!

Πετάει τον πηλό. Και μ' αληθινό πια όπλο, μαζεύει και πιστόλια και χειροβομβίδες και στολές ακόμη! Δεν είναι λίγοι οι τσολιάδες που αναγκάστηκαν να φτάσουν στη στρατώνα τους, με τα εσώρουχα μόνο!...

Η Ειδική Ασφάλεια ενδιαφέρθηκε. Τα Ες-Ες τα γερμανικά απαιτούνε από τους αρχηγούς των ελληνικών Ες-Ες την «εμπέδωση της τάξεως» στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας! Γιατί οι τσολιάδες ζήτησαν... ενίσχυση.

Τίποτα δεν μπόρεσαν. Ολα φαίνονταν ήρεμα στις συνοικίες εκείνες. Οι μυστικοί που τοποθετήθηκαν στα γύρω, δεν έβλεπαν καμιάν ύποπτη κίνηση. Οι άνθρωποι πήγαιναν στις δουλειές τους, γύριζαν κουρασμένοι, τα παιδιά παίζανε στην αυλή του σκολειού. Κι αν ρωτούσαν και για βαθμούς, ο Λυκουρίνος είχε τα πρωτεία. Μπροστά τους περνούσε, με τα βιβλία στο χέρι και το καπελάκι στραβά. Τους ήξερε.

Δεν του ξέφευγε κανένας από τους ανθρώπους της Ασφάλειας. Η αυτοάμυνα του γίνηκε ένστικτο. Μαέστρος και σ' αυτή τη δουλειά. Θα τον ζήλευαν και μεγάλοι, και παλιοί και νέοι αγωνιστές για την τάξη και τη συνωμοτικότητα. Μ' όλο που δεν περιοριζότανε στις νυχτερινές εξορμήσεις μονάχα. Στη μάχη του Μακρυγιάννη, με τους τσολιάδες, στα 1943, που κράτησε τέσσερις ώρες, πήρε ανοιχτά μέρος κι ο Λυκουρίνος. Ενα βράδυ, το Μάη του 1943 οι Γερμανοί σήκωσαν τον κόσμο της συνοικίας στο πόδι, με πυροβολισμούς και με φωνές. Κυνηγούσαν στους δρόμους κάποιες σκιές. Ητανε η παρέα του Λυκουρίνου.

***

Η δράση του παιδιού γεμίζει δυο χρόνια της σκλαβιάς. Γίνεται παράδειγμα και θρύλος ανάμεσα στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης. Είναι ο φόβος κι ο τρόμος των ντόπιων πρακτόρων του εχθρού.

Στις 4 του Ιούνη 1944, βρέθηκε ο φριχτός προδότης. Και την άλλη μέρα έξι χαφιέδες των ελληνικών Ες-Ες, μπλοκάρανε το σπίτι του εθνικού αγωνιστή, στη συνοικία Κουκάκι.

Ζητούνε τον Αντρέα Λυκουρίνο! Ο πατέρας του ζητά εξηγήσεις για το... παιδί. Κι αυτοί γυρεύουν, εκτός από το... παιδί και το πιστόλι που πήρε ψες το βράδυ από έναν δικό τους!!...

Μα δε βρήκανε τίποτα. Μόνο ένα παιδάκι αδύνατο, μια σταλιά, που κοιμότανε ξέγνοιαστο στο ντιβανάκι του. Κι είχε πλάι στην καρέκλα, το κοντό παντελονάκι του και τα βιβλία του σκολειού! Κάτω, βρίσκονταν και τα πεδιλάκια του, Νο 32!...

- Αυτός είναι; ρωτούνε τον πατέρα.

- Αυτός!

- Εσύ είσαι; ρωτούνε το ίδιο το παιδάκι.

- Ποιος;

- Ο... τρομοκράτης!

- Οχι! είμαι μαθητής. Πάω στη δεύτερη τάξη του 6ου Γυμνασίου. Τους απαντά απαθέστατα.

Μα οι πληροφορίες τους ήταν θετικές. Αρχίζει το ξύλο. Γυρεύουν το πιστόλι. Μα το πιστόλι, ποιος ξέρει σε ποια βουνοκορφή θα ταξίδευε πια, κείνη την ώρα. Και πήρανε μόνο τον Αντρέα, με το μαθητικό του πηλήκιο, στο άντρο τους. Πήρανε μέτρα εξαιρετικά, ως που να φτάσουνε στην οδό Παπαρρηγοπούλου Νο 7. Εκεί ήταν η έδρα των ελληνικών Ες-Ες. Επικεφαλής της συνοδείας ήτανε ο Μάκης Μακρογιάννης, που υπηρετεί σήμερα στην Εθνοφυλακή, με το βαθμό του ανθυπασπιστή. Η αλήθεια είναι πως ζήτησε να σώσει το παιδί. Ζήτησε τη βοήθεια του ίδιου του πατέρα του παιδιού και δέκα χρυσές, μέσω ενός άλλου της συνοδείας!...

Γιατί είχανε «ακριβείς πληροφορίες» πως ο Αντρέας, είχε πολλές χρυσές λίρες!

Γίνηκε ανάκριση, μπροστά στον πατέρα, πάνω σε τούτο: πού είχε κρυμμένες τις λίρες! Κι αφού δε βρέθηκε τίποτα, το παραδόκανε την ίδια μέρα στην Ειδική Ασφάλεια και, μετά τέσσερις ημέρες, στα γερμανικά Ες-Ες της οδού Μέρλιν. Το κρέμασαν, το κάψανε, του βάλανε στα νύχια καρφίτσες. Μα αυτός εξακολουθούσε να είναι «μαθητής της δεύτερης τάξης του 6ου Γυμνασίου!» Και να παραμένει ο αλύγιστος και πελώριος αγωνιστής του επικού ελληνικού αγώνα της Αντίστασης.

Τέτοιος έμεινε ως το τέλος. Τέτοιον τον γνώρισε τον ήρωα Αντρέα Λυκουρίνο και το Χαϊδάρι.

Τίποτα δεν άλλαξε. Μόνο δυο... λεπτομέρειες προστέθηκαν: Ενας χρόνος ακόμη στην τρυφερή του ηλικία. Εγινε πια 14 χρονώ. Κι είχε να το κάνει! Κάθε τόσο εύρισκε τρόπο να το πει, πως πάτησε τα 14!...

Η άλλη λεπτομέρεια είναι πως στις 5 του Σεπτέμβρη 1944, βρήκε τρόπο να πετάξει ένα σημείωμα στους δρόμους της Αθήνας. Το σημείωμα απευθυνότανε στον πατέρα του κι έλεγε:

- «Μπαμπά! Με πάνε για εκτέλεση στην Καισαριανή, μαζί με τους τάδε και τους τάδε (τα ονόματα γράφονταν). Ειδοποίησε σε παρακαλώ πολύ τα σπίτια τους! Μη στενοχωριέστε! Αντρέας».

Β. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
φωτογραφία
Τις μέρες της Κατοχής τα κάρα είχαν επιταχθεί επειδή δεν προλάβαιναν τους νεκρούς στους δρόμους ιδιαίτερα τον μαύρο χειμώνα 1941 - 42

Εις μνημην ΣΤΕΛΙΟΥ ΚΑΡΔΑΡΑ (πενθοφορει η Αγ. Σοφιά παλια και νέα Κοκκινιά)

" πατέρας μου ειν´ ο Πειραιάς και μάνα μου η Κοκκινιά 
. Οι Τούρκοι μου εσφαξαν γονείς και ένα αδέλφι οταν φευγαμε κυνηγημένοι απ´τ´ Αιβαλι. Ε, για μένα φάρος , κι απο αδελφός καλύτερα ,στάθηκε ο Στέλιος Καρδαρας. Έγινε το αδέλφι που έχασα το 22 με τη καταστροφή και τον ξεριζωμό....". Αυτα τα λόγια έβγαιναν απο το στόμα του μπάρμπα Μάκη ,- Ιωακειμ Μελετογλου** σαν να έψελνε το " Ω γλυκύ μου Εαρ" την Μεγάλη Παρακευη.

 Στάθηκα ένα χειμωνιάτικο ,αλλα ζεστό μεσημέρι να ξαποστασω ,έπειτα απο εξαντλητική πεζοπορία, σε έναν καφενε στην Κοκκινιά , παλιακό, απ´ αυτούς που μυρίζουν ακόμα φτώχεια, φιλότιμο και μπέσα και που οι τοίχοι τους ειναι γεμάτοι αναμνήσεις. Άθελα μου, υπήρξα " κοριος" σε μια συζήτηση ιστορική διάλεξη, θα έλεγα καλύτερα. Ένας ενενηνταχρονος, διηγούνταν στη παρέα ,- όλοι τους σημερινοί σαρανταρηδες - την ιστορία του Στέλιου ΚΑΡΔΑΡΑ, ενός απο τους ηρωικότερους σαμποτερ της Εθνικής Αντίστασης . Έστησαν αυτί . Η περιέργεια με " σκότωνε ".
 " Κι ήταν παλληκαρι μπάρμπα Μάκη ο Στέλιος? " ρώτησε ένας συνομήλικους μου.
 " Μόνο παλληκαρι! Δύσκολα βρίσκονται τα λόγια για να περιγράψεις τέτοιους άντρες . Δεν ειναι που έπιανε τη πέτρα και την εστυβε! Ούτε που οι Γερμανοί και τα καθικια οι συνεργάτες τους τον έτρεμαν . Ειναι που τον αγαπούσε όλη η Κοκκινιά. Ήταν ο Θεός της φτωχολογιας.
 " πες μας κι αλλα μπάρμπα Μάκη " ...
 " Τι να σας πω μωρε? χίλιες φορές τάχετε ακούσει . Αλλα αφου κάνετε κέφι... Το λοιπόν , ο Στέλιος , ήτανε σάλταδορος με κότσια, με αρχιδια, που λέτε και εσείς σήμερα . Ανατιναζε αυτοκίνητα, αποθήκες , άρπαζε τρόφιμα και αλλα αγαθά απο τους Γερμανούς, και τα μοίραζε στο φτωχό κοσμάκη που πέθαινε της πείνας . Έσωσε πολυ κόσμο απ´ τη πείνα ο Στέλιος , καλη του ώρα . ..."
" Μπάρμπα Μάκη ήταν και στη μάχη της Κοκκινιας ο Στέλιος? "
 " Αμε!..Ήταν Μαρτης του 44. Εγω σε άλλη διμοιρία, ο Στέλιος σε άλλη. τέσσερις μέρες σφυροκοπουσαν τα καθ´ άρματα τη πόλη. Κάθε πρωι Γερμανοί και Μπουρανταδες, έκαναν επιδρομές απο όλες τις εισόδους της Κοκκινιας. Την υπεράσπιση της πόλης είχε αναλάβει το 6ο Ανεξάρτητο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Απο κοντα το ΕΑΜ οι νεολαίοι , οι επονιτες δηλαδη και φυσικα η συντριπτική πλειοψηφία του λαού της Κοκκινιας. Επι τρεις μέρες έφευγαν άπραγοι κι επέστρεφαν με περισσότερες ενισχύσεις πιο πολλα πυρομαχικά και βαθύτερο οπλισμό . ..τα αυτιά μου βουιζαν πολλές μέρες μετα τη μάχη!!"
 " Για το Στέλιο πες μας .."
 " Ναι ναι ο Στέλιος! Πολέμησε ηρωικά ,αντρικεια όπως ταιριάζει σε αληθινό Κοκκινιωτη . Τα έμαθα πολυ καιρο μετα . Ήταν 7 του Μαρτη . Αξημερωτα μπήκαν απο την πλευρά του Δημαρχείου οι γερμανοτσολιαδες. Τους αντιμετώπισαν μαχητές του 3 ου τάγματος με ένα όπλο πολυβόλο και πέντε χειροβομβίδες που έριξε ο Στέλιος και τους έστειλαν απο εκει πού´ρθαν τους ρουφιανους.....στις έντεκα η διμοιρία του Μπιζανη μαζι με το Στέλιο ΚΑΡΔΑΡΑ επιτίθεται απο την οδό Καραϊσκάκη . Τους έκαναν μεγάλη ζημιά. Τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν , αλλα η μάχη ήταν άνιση. Η Κοκκινιά ήταν περικυκλωμενη απο ναζηδες και Μπουρανταδες . Πάντως πόδι εδω δεν πάτησαν , μέχρι τον Αύγουστο που έκαναν μπλόκο κι εσφαξαν κόσμο και ντουνια ."

 Παραγγελνω καραφακι ρακη και μεζέ . Η παρέα ζητεί συνεχώς απαντήσεις .
 " Που λέτε ντερβισοπαιδα , πέρασε ο καιρός , τα καθημερινα , η μπομποτα, ένα πιάτο φαΐ και τα λοιπά, χαλαρώσουν τον κόσμο . Τον Στέλιο τον έπιασαν ταγματασφαλιτες, καλοκαίρι στα περιβόλια στο Ρεντη,. Είχε παει στη στερνα να πιει νερό και να πλυθει . Του την είχαν στημένη , μπορει και να τον είχαν προδώσει , ποιος το ξέρει! Τον πήγαν στον Αη Διονύση στη Δραπετσωνα και τον εκτέλεσαν . Απο το μίσος που του είχανε , του κοψανε και τα γεννητικα όργανα . Τέτοιοι ΜΠΑΤΣΟΥ ήταν ..."
 " Τον έκαναν και τραγούδι έτσι δεν ειναι?"
 " Γεια στο στόμα σου. Ο Γενιτσαρης . Ωραίο τραγούδι μαγκικο όπως ταιριάζει στο Στέλιο . Να φανταστείς πήγαν ανταρτες και ΕΑΜιτες και πήραν τον σχωρεμενο το Μιχάλη να το παίξει στην πλατεία της Κοκκινιας. ήμουν εκει ρε μάγκες . Οταν το τραγούδησε ο μακαρίτης ο Μιχάλης , όλος ο κόσμος έκλαιγε. Πέντε χιλιάδες ψυχές , ίσως και παρα πάνω . Ρε Μπαμπη πιάσει το τριχορδο σου να το παίξουμε κι εμείς εδω να θυμηθούμε τα παλια. Ο καφετζης έφερε το μπουζούκι του. Το κουρδισαν ΡΕ ΛΑ ΡΕ έπιασε το ταξίμι ένας απο τη παρέα , έκανε και την εισαγωγή κι άρχισαν το τραγούδι . " πενθοφορει η Αγιά Σοφιά , παλια και νέα Κοκκινιά " .... Το τραγούδι τελείωσε , πληρώθηκαν οι λογαριασμοί, - κανείς δε διανόηθηκε να πάρει λεφτα απο το μπάρμπα Μάκη .
 " Άντε καλοπαιδα καληνύχτα και τώρα να μην ξεχνάτε. Πατέρας μας ο Πειραιάς και μάνα μας η Κοκκινιά . "

 Έφυγα και γω ευχάριστα φτιαγμένος απο τη ρακη , το άσμα που για πρώτη φορα άκουγα και κυρίως για την ,έστω και έμμεση επαφη με έναν θρύλο της Εθνικής μας Αντίστασης .

 ** ο μπάρμπα Μάκης , Ιωακειμ Μελετογλου , θα μπορούσε να ειναι οποιοσδήποτε Κοκκινιωτης που κρατάει ακόμα και σήμερα , στους πονηρούς και έτους που ζούμε , ζωντανή τη μνήμη ηρώων σαν τον Στέλιο ΚΑΡΔΑΡΑ και ιστορικών γεγονότων όπως τη μάχη και το μπλόκο της Κοκκινιας.

 Του Τάκη Σπετσιερη ( κυριακάτικη εφημερίδα ΤΟ ΧΩΝΙ )